“ไม่เชื่ออย่าลบหลู่” ประโยคที่ได้ยินมาตั้งแต่เด็ก
หลานเคยไหมที่กำลังจะทำอะไรอยู่ดี ๆ แล้วผู้ใหญ่ดึงแขนบอกว่า “อย่า! ไม่ดี” พร้อมเล่าความเชื่อโบราณให้ฟังแบบจริงจัง บางทีก็ฟังแล้วงง บางทีก็แอบขำในใจ แต่ก็ยังทำตามอยู่ดีเพราะ “ไม่เชื่ออย่าลบหลู่”
ลุงมองว่าความเชื่อโบราณพวกนี้ไม่ได้เกิดขึ้นมาลอย ๆ หลายอย่างมีเหตุผลแฝงอยู่ บางอย่างเป็นการสอนให้ระมัดระวัง บางอย่างเป็นกุศโลบายให้คนอยู่ร่วมกันอย่างสงบสุข และบางอย่างก็อธิบายไม่ได้ แต่คนก็ยังเชื่ออยู่เพราะมันส่งต่อกันมาหลายชั่วคนจนกลายเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมไทย
วันนี้ลุงรวบรวม 39 ความเชื่อโบราณ มาไว้ในที่เดียว คัดมาเฉพาะที่ยังพูดถึงกันอยู่จนถึงทุกวันนี้ครับ
หมวดสัตว์และสัญญาณจากธรรมชาติ
1. จิ้งจกร้องทัก — ดูทิศก่อนออกเดินทาง
ถ้าได้ยินจิ้งจกร้องตอนจะออกจากบ้าน ให้สังเกตทิศที่เสียงมา ถ้าอยู่ด้านหลังหรือตรงศีรษะให้เลื่อนเดินทาง แต่ถ้าเสียงอยู่ด้านหน้าหรือซ้าย ไปได้เลยจะราบรื่น
2. ตุ๊กแกร้องกลางวัน — ลางเตือน
ตุ๊กแกปกติร้องกลางคืน ถ้าร้องกลางวันคนโบราณถือว่าเป็นลางเตือน เพราะเชื่อว่าตุ๊กแกในบ้านคือวิญญาณปู่ย่าที่มาคุ้มครองลูกหลาน ถ้าท่านร้องผิดเวลาแสดงว่ามีเรื่องสำคัญต้องระวัง
3. นกแสกเกาะหลังคา — ลางร้าย
นกแสกไม่ใช่นกที่ชอบอยู่ใกล้คน ถ้าบินมาเกาะหลังคาบ้านคนโบราณถือว่าไม่ดี เป็นลางบอกเหตุที่ควรระวังตัว
4. นกถ่ายรดหัว — หยุดเดินทาง
ถ้ากำลังจะออกเดินทางแล้วโดนนกถ่ายรดบนหัวก่อน ให้หยุดหรือเลื่อนการเดินทางออกไปก่อน
5. ตัวเงินตัวทองคลานเข้าบ้าน — พูดแต่สิ่งดี
ห้ามไล่ ให้พูดแต่คำมงคลต้อนรับ ถือเป็นการแก้เคล็ดให้โชคดีตามเข้ามา
6. สัตว์ป่าเข้าบ้าน — จุดธูปเชิญออก
ถ้าสัตว์ป่าหลงเข้าบ้าน ให้จุดธูปเทียนดอกไม้เชิญออกด้วยความสุภาพ พร้อมขอพรให้นำสิ่งดีงามมาแทน
7. ผึ้งทำรังในบ้าน — ลางโชคดี
ผึ้งเป็นแมลงที่คนโบราณถือว่าเป็นลางมงคล เพราะขยันขันแข็ง ห้ามไล่หรือทำลายรังเด็ดขาด
8. คางคกขึ้นบ้าน — โชคกำลังมา
ตรงข้ามกับหลายคนคิด คางคกขึ้นบ้านถือเป็นลางดี แสดงว่าบ้านนั้นกำลังจะมีโชคลาภ
9. นกในกรงร้องกลางคืน — ระวังทะเลาะ
ถ้านกที่เลี้ยงไว้ร้องผิดปกติในเวลากลางคืน คนโบราณเชื่อว่าจะมีเรื่องทะเลาะเบาะแว้งตามมา
หมวดข้อห้ามในบ้านและชีวิตประจำวัน
10. ห้ามใส่ชุดดำเยี่ยมคนป่วย
สีดำในความเชื่อไทยโบราณเป็นสัญลักษณ์ของความโศกเศร้า การใส่ชุดดำไปเยี่ยมคนป่วยถือว่าไม่เป็นมงคลต่อผู้ป่วย
11. กลางคืนห้ามกวาดบ้าน
เชื่อว่าจะกวาดโชคลาภที่สะสมมาตลอดวันออกไปด้วย นอกจากนี้ยังมีเหตุผลทางปฏิบัติคือสมัยก่อนไม่มีไฟฟ้า กวาดกลางคืนไม่ปลอดภัย
12. ห้ามเคาะจานข้าว
เชื่อว่าเป็นการเรียกวิญญาณพเนจรมาแย่งกินข้าว บางคนบอกว่ากินข้าวแล้วรู้สึกไม่อิ่มก็เพราะเหตุนี้
13. กลางคืนได้ยินเสียงเรียก — ห้ามขานรับ
คนโบราณเชื่อว่าเสียงเรียกในยามดึกอาจเป็นวิญญาณ การขานรับอาจเป็นการเชื้อเชิญสิ่งไม่ดีเข้าบ้าน
14. กลางคืนได้กลิ่นธูป — ญาติมาเยือน
ถ้าได้กลิ่นธูปลอยมาในยามค่ำโดยไม่รู้ที่มา คนโบราณเชื่อว่าวิญญาณของญาติในครอบครัวกำลังมาเยี่ยม
15. ห้ามตัดเล็บกลางคืน
สมัยก่อนใช้มีดเจียนหมากตัดเล็บ ทำกลางคืนอันตรายมาก จึงห้ามไว้และสร้างเรื่องวิญญาณบรรพบุรุษไม่สงบเพื่อให้คนจำ
16. ห้ามตัดผมวันพุธ
เชื่อว่าจะเกิดอัปมงคล ร้านตัดผมหลายร้านจึงหยุดวันพุธมาจนถึงทุกวันนี้
17. ห้ามใช้หวีหัก
หากหวีหักคาผม ให้ทิ้งไปเลย เชื่อว่าจะนำเรื่องไม่ดีตามมา
18. ห้ามให้ผ้าเช็ดหน้าเป็นของขวัญ
ถือเป็นลางพรากจาก เหมาะสำหรับงานศพมากกว่างานมงคล
19. ห้ามมีรูปปั้นยักษ์ในบ้าน
เชื่อว่าจะทำให้คนในบ้านทะเลาะกันบ่อยและมีแต่เรื่องเดือดร้อน
20. อย่าปล่อยครัวสกปรก
ครัวเป็นแหล่งอาหารและความอุดมสมบูรณ์ของบ้าน ปล่อยให้สกปรกเชื่อว่าจะทำให้อับโชค
21. อย่าปล่อยกระจกในบ้านขุ่นมัว
กระจกขุ่นเชื่อว่าทำให้ดวงชะตาของคนในบ้านหม่นหมองตามไปด้วย ต้องหมั่นเช็ดให้ใสอยู่เสมอ
22. ตั้งเตียงให้ถูกทิศ
ห้ามหันหัวเตียงชนห้องน้ำ และห้ามหันปลายเตียงตรงกับประตูทางเข้า เชื่อว่าจะทำให้โชคลาภหนีและฝันร้าย
23. ห้ามวางกระจกตรงปลายเตียงหรือเหนือเพดาน
เชื่อว่าทำให้นอนหลับไม่สนิทและฝันร้ายบ่อย
24. ภายในบ้านไม่ควรมีประตู 3 บานตรงกัน
ถือเป็นสัญลักษณ์ประตูจาก 3 โลก เปิดทางให้วิญญาณเดินผ่าน
25. ควรมีไข่และส้มในตะกร้าเสมอ
เพื่อเรียกความสมบูรณ์พูนสุขเข้าบ้าน ทั้งสองอย่างเป็นสัญลักษณ์ของความอุดมสมบูรณ์
26. ดูแลหิ้งพระให้สะอาดอยู่เสมอ
หิ้งพระที่ฝุ่นจับหนาเชื่อว่าจะทำให้เสื่อมลาภเสื่อมยศ ต้องหมั่นทำความสะอาดสม่ำเสมอ
27. ปักตะไคร้คว่ำกลางที่โล่ง — ห้ามฝน
ถ้าฝนตั้งเค้าและไม่อยากให้ฝนตก ให้ปักตะไคร้คว่ำลงดินกลางที่โล่ง เชื่อว่าจะทำให้ฝนหยุด
หมวดการกระทำและมารยาทมงคล
28. ก้าวเท้าขวาออกจากบ้านก่อน
ร่างกายฝั่งขวาถือว่าเป็นฝั่งมงคล การก้าวเท้าขวาออกก่อนจะนำโชคดีมาให้
29. ก้าวบันไดทีละขั้น
ห้ามก้าวทีละสามชั้น เพราะเชื่อว่าทำอะไรข้ามขั้นตอนจะไม่สำเร็จ เป็นคติสอนให้ค่อยเป็นค่อยไป
30. อย่าลูบหัวเด็ก
ศีรษะถือเป็นส่วนศักดิ์สิทธิ์สูงสุดของร่างกาย ไม่ควรให้ใครมาลูบเล่นโดยเฉพาะในเด็กเล็ก
31. ห้ามทักเด็กแรกเกิดว่าน่ารัก
เชื่อว่าวิญญาณอาจอิจฉาและพาไป เวลาจะชมเด็กเล็กคนโบราณมักพูดตรงข้าม เช่น “못생겼다” เพื่อหลอกล่อ
32. เก็บเหรียญที่ตกอยู่บนพื้น
การเดินผ่านเหรียญโดยไม่เก็บถือว่าเป็นการดูถูกเงิน จะทำให้อับโชค
33. สวมแหวนให้ถูกนิ้ว
นิ้วกลางมือขวาเสริมดวงการเงินและบารมี นิ้วนางและนิ้วก้อยเสริมเสน่ห์และดวงความรัก
34. ช้อนชนกันขณะทานข้าว — เตรียมต้อนรับแขก
เชื่อว่าจะมีแขกมาเยือนบ้านในเร็ว ๆ นี้
35. ห้ามสาวโสดร้องเพลงในครัว
เชื่อว่าจะทำให้หาแฟนยากหรือได้คู่เป็นคนแก่ แต่ถ้าตำครกเสียงดังจะมีหนุ่มมาสู่ขอ
36. ทำบุญโลงศพอนาถาที่ไร้ญาติ
เชื่อว่าจะเสริมชะตาให้กล้าแข็ง ทำให้ทุกข์และเคราะห์เบาบางลง
37. งดมีเพศสัมพันธ์ในวันพระและวันสำคัญทางศาสนา
ถือว่าเป็นวันบริสุทธิ์ควรทำใจและกายให้สงบ
38. ให้ทานสุนัขและแมว
การแบ่งอาหารและที่พักให้สัตว์จรจัดในวันฝนตก เชื่อว่าเป็นอานิสงส์มหาศาล
39. ห้ามฉลองก่อนวันเกิด
คนโบราณเชื่อว่าการฉลองก่อนวันเกิดจริงเป็นการรีบเร่งไปสู่ความตาย
หมวดลางบอกเหตุและการทำนาย
ตากระตุก ตาซ้ายกระตุกกลางวัน — มีเคราะห์ / ตาขวากระตุกกลางวัน — โชคดี / กลางคืนสลับกัน ตาขวาร้าย ตาซ้ายดี
มือกระตุก มือซ้ายกระตุก — จะเสียเงิน / มือขวากระตุก — จะได้รับโชคลาภ
สร้อยคอขาดหรือหลุด เชื่อว่าจะพบเรื่องร้ายหรือมีเหตุไม่คาดฝันมาให้ระวัง
ลักษณะคนตามความเชื่อ
- คนใบหูใหญ่ — มักร่ำรวยและมีบุญวาสนา
- คนใบหูหนา — เป็นคนมีศีลธรรม
- คนพูดจาหลายเสียง — คบยาก หาความแน่นอนไม่ได้
- คนมีไฝที่ริมฝีปากล่าง — ระวังปากนำเคราะห์
หมวดความเชื่อเรื่องฝัน
| ฝันเห็นอะไร | ทำนาย |
|---|---|
| งูรัด | คนโสดจะได้พบเนื้อคู่เร็ว ๆ นี้ |
| งูกัด | ระวังศัตรูเพศตรงข้ามคิดร้าย |
| คนตายหรือศพ | จะได้ลาภจากการเสี่ยงโชค |
| ฟันหัก | จะสูญเสีย (ฟันบน — ญาติฝ่ายพ่อ, ฟันล่าง — ญาติฝ่ายแม่) |
| จูบกับคนรัก | จะได้รับเคราะห์เล็กน้อยจากคนใกล้ตัว |
ความเชื่อเกี่ยวกับต้นไม้และสิ่งมีชีวิต
ห้ามเอาต้นไม้จากวัดมาปลูกที่บ้าน ต้นไม้ที่อยู่ในวัดถือเป็นของสูง หากนำมาปลูกที่บ้านเชื่อว่าจะทำให้บ้านตกอับ
ต้นว่านชี้ชะตาการค้า ต้นว่านเจริญงอกงาม — การค้าจะรุ่งเรือง / ต้นว่านแห้งเหี่ยว — การค้าไปไม่รอด
สำหรับลุงนะลุงมองว่า
39 ความเชื่อพวกนี้บางอย่างฟังดูงมงาย แต่พอคิดดี ๆ ก็มีเหตุผลแฝงอยู่ทั้งนั้น และน่าสนใจอยู่ไม่น้อย ไม่ว่าจะเป็นเรื่องความปลอดภัย การอยู่ร่วมกันในสังคม หรือการสอนให้คนมีสติและระวังตัว
จะเชื่อมากน้อยแค่ไหนก็ขึ้นอยู่กับใจของแต่ละคน แต่ถ้าความเชื่อเหล่านี้ช่วยให้รู้สึกอุ่นใจและไม่ประมาทในชีวิต ลุงก็มองว่ามันก็มีคุณค่าในแบบของมันเองครับ
“ไม่เชื่ออย่าลบหลู่” — แค่ประโยคสั้น ๆ แต่ส่งต่อกันมาหลายร้อยปีแล้ว
บทความนี้นำเสนอในเชิงวัฒนธรรมและความเชื่อพื้นบ้านของไทย ไม่ได้ยืนยันว่าความเชื่อใดเป็นความจริงทางวิทยาศาสตร์
